راهنمایی کوتاه: در عربی، عدد و معدود باید از نظر جنس و اعراب با هم هماهنگ باشند؛ مهم‌ترین قاعده، مخالفت عدد با معدود در ۳ تا ۱۰ است.
گام‌به‌گام:
- ۱) ۱ و ۲: عدد با معدود مطابق است. مثل «رجلٌ واحدٌ»، «امرأةٌ واحدةٌ»، «رجلان اثنان»، «امرأتان اثنتان». در ۲ معمولاً عدد حذف می‌شود.
- ۲) ۳ تا ۱۰: عدد با معدود در تذکیر و تأنیث مخالف است؛ معدود جمع و مجرور به اضافه می‌آید. مثال: ثلاثةُ رجالٍ برای مذکر و ثلاثُ نساءٍ برای مؤنث.
- ۳) ۱۱ تا ۱۹: عدد مرکب است و معدود مفرد منصوب (تمییز) می‌آید. در ۱۱ و ۱۲ هر دو جزء با معدود مطابق‌اند: أحدَ عشرَ رجلاً، إحدى عشرةَ امرأةً، اثنا عشرَ رجلاً، اثنتا عشرةَ امرأةً. در ۱۳ تا ۱۹ جزء یکان مخالف و عشر یا عشرة مطابق است: ثلاثةَ عشرَ رجلاً، ثلاثَ عشرةَ امرأةً.
- ۴) ۲۰ تا ۹۰: شکل عدد برای مذکر و مؤنث یکی است و معدود مفرد منصوب می‌آید: عشرون رجلاً، عشرون امرأةً. این عددها در اعراب مانند جمع مذکر سالم‌اند: عشرون و عشرین.
- ۵) ۲۱ تا ۹۹: یکان + و + دهگان. یکان ۱ و ۲ مطابق و ۳ تا ۹ مخالف معدود است؛ معدود مفرد منصوب می‌آید: واحدٌ وعشرون رجلاً، إحدى وعشرون امرأةً، ثلاثةٌ وعشرون رجلاً، ثلاثٌ وعشرون امرأةً.
- ۶) ۱۰۰: «مئة» یا «مائة» + معدود مفرد مجرور به اضافه: مئةُ رجلٍ، مئةُ امرأةٍ.
پاسخ نهایی:
خلاصه قاعده: ۱ و ۲ مطابق؛ ۳ تا ۱۰ مخالف؛ ۱۱ و ۱۲ مطابق؛ ۱۳ تا ۱۹ یکان مخالف و عشر مطابق؛ ۲۰ تا ۹۰ بدون تغییر جنسیت؛ ۲۱ تا ۹۹ طبق یکان؛ ۱۰۰ با معدود مفرد مجرور.
مثال مشابه:
در کلاس: «جاءَ ثلاثةُ طلابٍ» یعنی سه دانش‌آموز پسر آمد و «جاءت ثلاثُ طالباتٍ» یعنی سه دانش‌آموز دختر آمد. برای ۲۳ پسر: «ثلاثةٌ وعشرون طالباً» و برای ۲۳ دختر: «ثلاثٌ وعشرون طالبةً».
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:
چند جمله از کتاب درسی انتخاب کن و عدد و معدود را جدا کن، سپس جنس و اعراب معدود را بررسی کن. اگر خواستی، می‌توانم با هم تمرین کنیم.
