شناسایی استعاره مصرحه در شعر

راهنمایی کوتاه: در استعاره مصرحه، مشبه (آنچه تشبیه می‌شود) حذف شده و فقط مشبه‌به (وجه شبه) با قرینه‌ای ذکر می‌شود.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانید و کلمات کلیدی و تصویری آن را پیدا کنید.
• ۲) به دنبال کلمه یا عبارتی باشید که معنای واقعی خود را از دست داده و معنای دیگری را القا می‌کند (مثلاً «دریای چشمانت» — دریا به معنای واقعی نیست).
• ۳) بررسی کنید که آیا آن کلمه یا عبارت، جانشین چیز دیگری شده است؟ اگر بله، احتمالاً استعاره است.
• ۴) حالا ببینید آیا آن چیز اصلی (مشبه) در بیت نیامده است؟ مثلاً در «دریای چشمانت»، «چشم» به عنوان مشبه‌به آمده، اما «دریا» مشبه است که حذف شده و فقط «چشم» با قرینه «دریا» ذکر شده است.
• ۵) اگر مشبه حذف شده و فقط مشبه‌به با قرینه ذکر شده باشد، آن استعاره مصرحه است.
• ۶) مثال: در بیت «چشم‌هایت ابری است پر از اشک» — «ابر» مشبه‌به است و «چشم» مشبه که حذف شده؛ پس استعاره مصرحه است.

پاسخ نهایی: برای یافتن استعاره مصرحه در یک بیت، باید به دنبال کلمه یا عبارتی باشید که معنای واقعی خود را از دست داده و جانشین چیز دیگری شده است، در حالی که آن چیز اصلی (مشبه) در بیت نیامده و فقط مشبه‌به با قرینه‌ای ذکر شده است.

مثال مشابه: در بیت «شیر میدان نبرد بود» — «شیر» مشبه‌به است و «شجاع» مشبه که حذف شده؛ این یک استعاره مصرحه است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی اشعار حافظ یا سعدی را بررسی کنی و استعاره‌های مصرحه را در آن‌ها پیدا کنی. همچنین، تمرین با مثال‌های بیشتر به درک بهتر این مفهوم کمک می‌کند.

راهنمایی کوتاه: در استعاره مصرحه، مشبه (آنچه تشبیه می‌شود) ذکر نمی‌شود و فقط مشبه‌به (وسیله تشبیه) با قرینه‌ای مشخص می‌آید.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانید و به کلماتی که معنای واقعی خود را از دست داده‌اند توجه کنید.
• ۲) ببینید آیا کلمه‌ای وجود دارد که به جای چیز دیگری به کار رفته باشد (مثلاً «شیر» به جای «شجاع»).
• ۳) بررسی کنید که آیا آن کلمه (مشبه‌به) بدون ذکر مشبه آمده است؟ یعنی چیزی که تشبیه شده، گفته نشده باشد.
• ۴) به دنبال قرینه‌ای در بیت باشید که نشان دهد این کلمه، استعاره است. قرینه می‌تواند صفت، مضاف‌الیه یا سیاق کلام باشد.
• ۵) اگر مشبه ذکر نشد و فقط مشبه‌به با قرینه آمد، آن استعاره «مصرحه» است.
• ۶) در استعاره مصرحه، رابطه «بودن» برقرار است؛ یعنی مشبه، مشبه‌به فرض می‌شود.

پاسخ نهایی: برای یافتن استعاره مصرحه در یک بیت، به دنبال کلمه‌ای بگردید که معنای حقیقی خود را ندارد و به جای چیز دیگری به کار رفته است، اما آن چیز (مشبه) در بیت نیامده است و فقط با کمک قرینه‌ای در متن می‌توان فهمید که اشاره به چیست.

مثال مشابه: در بیت «بگشای لب که قند فراوانت آرزوست / قند تلخ می‌شود از بی‌زبانی ما» (حافظ)، «قند» استعاره مصرحه از «سخن شیرین» است. مشبه (سخن شیرین) ذکر نشده، اما قرینه «بگشای لب» و «بی‌زبانی» نشان می‌دهد که منظور سخن گفتن است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن در اشعار حافظ یا سعدی، استعاره‌های مصرحه را پیدا کنی. ابتدا کلمات غیرمعمول را علامت بزن، سپس ببین آیا چیزی که به آن تشبیه شده، گفته شده یا نه. با تمرین بیشتر، چشم‌ت به این آرایه‌ها تیز می‌شود!