راهنمایی کوتاه: بیایید با هم مفهوم «واقعیت» و «حقیقت» را بررسی کنیم.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا باید ببینیم «قلمرو واقعیت» یعنی چه. واقعیت به چیزهایی گفته میشود که وجود دارند و میتوانیم آنها را با حواس خود درک کنیم یا با شواهد ثابت کنیم.
- ۲) حالا «حقیقت» چیست؟ حقیقت معمولاً به گزارهها یا ادعاهایی گفته میشود که با واقعیت مطابقت دارند. مثلاً «زمین به دور خورشید میچرخد» یک حقیقت علمی است.
- ۳) آیا حقایق ثابت هستند؟ برخی حقایق، به ویژه در علوم طبیعی (مثل فیزیک)، بر اساس شواهد محکم، ثابت به نظر میرسند. اما دانش انسان کامل نیست و ممکن است با کشف اطلاعات جدید، درک ما از یک حقیقت تغییر کند.
- ۴) آیا حقایق متغیر هستند؟ در علوم انسانی و اجتماعی (مثل جامعهشناسی)، بسیاری از «حقایق» وابسته به شرایط تاریخی، فرهنگی و اجتماعی هستند. مثلاً چیزی که در یک جامعه «درست» شمرده میشود، ممکن است در جامعهای دیگر یا در زمان دیگری متفاوت باشد.
- ۵) بنابراین، پاسخ این است: در قلمرو واقعیت، برخی حقایق (مخصوصاً در علوم دقیق) ثابت و پایدار به نظر میرسند، اما بسیاری از حقایق (به ویژه در مورد پدیدههای انسانی و اجتماعی) میتوانند نسبی و متغیر باشند.
پاسخ نهایی: در قلمرو واقعیت، نمیتوان گفت همه حقایق یا کاملاً ثابت هستند یا کاملاً متغیر. این بستگی به حوزه دانش دارد. حقایق مربوط به قوانین بنیادی طبیعت معمولاً ثابتترند، اما حقایق مربوط به جامعه و انسان اغلب تحت تأثیر شرایط، تغییر میکنند و نسبی هستند.
مثال مشابه: حقیقت «آب در ۱۰۰ درجه سانتیگراد میجوشد» در شرایط عادی ثابت است. اما حقیقت «خانوادههای هستهای رایجترین شکل خانواده هستند» یک حقیقت اجتماعی است که در جوامع و دورههای مختلف تاریخی تغییر کرده است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره مفاهیم «عینیت» و «ذهنیت» در شناخت، و نیز نظریه «ساختگرایی اجتماعی» تحقیق کنی. این مفاهیم به تو کمک میکنند بفهمی چرا درک ما از بسیاری حقایق، مطلق نیست.