راهنمایی کوتاه: بیایید هر استدلال را بررسی کنیم و ببینیم آیا منطقی است یا خیر.
گامبهگام:
- ۱) استدلال اول (برق و آب): این یک قیاس تمثیلی است. نویسنده میگوید چون آب در لولههای بلند فشار کمتری دارد، پس برق در ساختمانهای بلند هم ولتاژ کمتری دارد. اما این قیاس کامل نیست چون رفتار آب (مایع) و برق (الکترونها) کاملاً یکسان نیست. پس این استدلال ضعیف است.
- ۲) استدلال دوم (قد مردم): این یک تعمیم نادرست است. اگر فقط ۱۵ هزار نفر را بررسی کنیم، نمیتوانیم با اطمینان بگوییم متوسط قد کل ایران ۱۶۰ سانتیمتر است. نمونه ممکن است نماینده کل جمعیت نباشد. پس این استدلال ضعیف است.
- ۳) استدلال سوم (تاکسیها): این یک تعمیم شتابزده است. فقط چون تمام تاکسیهایی که دیدهایم زرد هستند، نمیتوانیم نتیجه بگیریم که ماشین سفید حتماً تاکسی نیست. شاید تاکسی سفید هم وجود دارد که ما ندیدهایم. پس این استدلال ضعیف است.
- ۴) استدلال چهارم (شعر): این یک استدلال تمثیلی شاعرانه است، نه منطقی. شعر میگوید: «آدمی پیراهن شد حرص جوان میگردد / خواب در وقت سحرگاه گران میگردد». این یک تصویر زیباییشناختی است و نمیتوان آن را با معیارهای منطق صوری سنجید. پس این استدلال غیرمنطقی (شعری) است.
پاسخ نهایی:
- استدلال ۱: قیاس تمثیلی ضعیف.
- استدلال ۲: تعمیم نادرست (نمونه کوچک).
- استدلال ۳: تعمیم شتابزده.
- استدلال ۴: استدلال غیرمنطقی (شعری).
مثال مشابه: اگر بگوییم «تمام پرندههایی که دیدهایم پرواز میکنند، پس پنگوئنها هم پرواز میکنند» یک تعمیم شتابزده است چون پنگوئنها پرندهای هستند که پرواز نمیکنند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: درباره «مغالطههای منطقی» مثل «تعمیم شتابزده»، «نمونه ناکافی» و «قیاس مع الفارق» مطالعه کن. اینها خطاهای رایج در استدلال هستند.
