راهنمایی کوتاه: بیایید هر استدلال را بررسی کنیم و ببینیم آیا منطقی است یا خیر.
گامبهگام:
- ۱) استدلال اول (برق و آب): این یک قیاس است. نویسنده میگوید چون آب در لولهها با افزایش ارتفاع فشارش کم میشود، پس برق در سیم هم با افزایش طبقات ولتاژش کم میشود. اما این قیاس نادرست است، زیرا رفتار آب (مایع) و برق (جریان الکترونها) کاملاً متفاوت است. ولتاژ برق به مقاومت سیم و بار مدار بستگی دارد، نه به ارتفاع ساختمان!
- ۲) استدلال دوم (متوسط قد): این یک تعمیم از نمونه به جامعه است. اگر ۱۵۰۰۰ نفر بهطور تصادفی انتخاب شده باشند، این تعمیم میتواند معتبر باشد. اما اگر نمونه تصادفی نباشد (مثلاً فقط از یک شهر یا یک گروه سنی خاص)، آنگاه استدلال ضعیف است. پس باید ببینیم نمونه چگونه انتخاب شده.
- ۳) استدلال سوم (تاکسیهای زرد): این یک استدلال استقرایی است. از مشاهدههای گذشته (تمام تاکسیهای دیدهشده زرد هستند) نتیجه میگیرد که تاکسی سفید وجود ندارد. این تعمیم شتابزده است. شاید تاکسی سفید هم وجود داشته باشد که ما تا به حال ندیدهایم. پس استدلال قطعی نیست.
- ۴) جمعبندی: استدلال اول: قیاس نادرست. استدلال دوم: وابسته به روش نمونهگیری. استدلال سوم: تعمیم شتابزده.
پاسخ نهایی:
- استدلال ۱: غیرمنطقی (قیاس نادرست بین دو پدیده متفاوت).
- استدلال ۲: مشروط (اگر نمونه تصادفی باشد منطقی است، در غیر این صورت ضعیف است).
- استدلال ۳: ضعیف (تعمیم شتابزده بر اساس مشاهده محدود).
مثال مشابه: اگر بگوییم «تمام پرندگانی که دیدهایم پرواز میکنند، پس پنگوئن هم باید پرواز کند»، این یک تعمیم شتابزده است، چون پنگوئن پرنده است اما پرواز نمیکند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: درباره انواع استدلالها (قیاس، استقرا، قیاس نادرست، تعمیم شتابزده) بیشتر مطالعه کن. کتابهای منطق پایه دهم میتوانند کمک کنند.
