قیاس‌های حملی و قیاس‌های استثنایی

راهنمایی کوتاه: قیاس حملی و قیاس استثنایی دو نوع اصلی استدلال در منطق هستند که هر کدام ساختار متفاوتی دارند.

گام‌به‌گام:

1. قیاس حملی: در این نوع قیاس، همه گزاره‌ها (مقدمات و نتیجه) به صورت «حملی» هستند، یعنی یک محمول به یک موضوع نسبت داده می‌شود. مثال: «هر انسانی فانی است. سقراط انسان است. پس سقراط فانی است.»
2. قیاس استثنایی: این قیاس حداقل یک گزاره شرطی (اگر-آنگاه) دارد. دو نوع اصلی دارد:
   • قیاس استثنایی متصل: شکل آن: «اگر P آنگاه Q. P صادق است. پس Q صادق است.»
   • قیاس استثنایی منفصل: شکل آن: «یا P یا Q. P صادق نیست. پس Q صادق است.»
3. تفاوت کلیدی: قیاس حملی با نسبت دادن محمول کار می‌کند، اما قیاس استثنایی با شرایط و گزینه‌ها (اگر-آنگاه، یا-یا) سر و کار دارد.
4. قیاس اقتضایی: این همان قیاس استثنایی متصل است که در بالا توضیح داده شد. نام دیگر آن «قیاس شرطی» است.

پاسخ نهایی: قیاس حملی از گزاره‌های حملی ساده تشکیل شده (مثل «الف ب است»). قیاس استثنایی (که شامل قیاس اقتضایی و منفصل می‌شود) حداقل یک گزاره شرطی یا انفصالی دارد. قیاس اقتضایی نوع خاصی از قیاس استثنایی است که در آن یک شرط «اگر-آنگاه» مطرح و بخش «اگر» آن تأیید می‌شود تا بخش «آنگاه» نتیجه گرفته شود.

مثال مشابه:
- قیاس حملی: هر پرنده‌ای بال دارد. کلاغ یک پرنده است. پس کلاغ بال دارد.
- قیاس اقتضایی (استثنایی متصل): اگر باران ببارد، زمین خیس می‌شود. باران می‌بارد. پس زمین خیس می‌شود.
- قیاس استثنایی منفصل: یا قلم آبی است یا قرمز. این قلم آبی نیست. پس قرمز است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی شکل استاندارد هر قیاس را با نمادهای منطقی (مثل P، Q) بنویسی و با تمرین مثال‌های بیشتر، درک خودت را از این ساختارهای استدلال قوی‌تر کنی.