راهنمایی کوتاه: برای پاسخ به این سوال باید خود قیاس (مقدمات) را بدانیم. لطفاً قیاس مورد نظر را کامل بفرمایید، اما در همین حال مفهوم هر گزینه را توضیح میدهم.
گامبهگام:
۱) در منطق، قیاس اقترانی (حملی) از دو مقدمه (صغری و کبری) تشکیل میشود که هر کدام یک حکم دارند.
۲) برای معتبر بودن قیاس، باید شرایطی مانند کلیت، وجود حد وسط، و توزیع اصطلاحات رعایت شود. اگر قیاس نامعتبر باشد، میتوان با تغییر در مقدمات آن را معتبر کرد.
۳) گزینههای داده شده:
- استفاده از متداخل مقدمه دوم: یعنی مقدمه دوم را به شکل «بعضی از…» یا تغییر کمیت و کیفیت (مثلاً از «همه» به «برخی») درآوریم. گاهی این کار باعث توزیع درست حد وسط میشود.
- استفاده از عکس مستوی مقدمه دوم: یعنی جای موضوع و محمول را در مقدمه دوم عوض کنیم (مانند «همه الف ب هستند» به «بعضی ب الف هستند»). این کار ممکن است قیاس را معتبر کند اگر حد وسط در جای مناسب قرار گیرد.
- استفاده از نقیض مقدمه اول: یعنی نقیض (نه) مقدمه اول را به کار ببریم. مثلاً اگر مقدمه اول «همه انسانها فانی هستند»، نقیض آن «برخی انسانها فانی نیستند» است. این معمولاً باعث نامعتبر شدن قیاس میشود مگر در موارد خاص.
- استفاده از متضاد مقدمه اول: یعنی ضد (مثلاً «هیچ انسانی فانی نیست») را جایگزین کنیم. این هم معمولاً نتیجه را تغییر میدهد.
پاسخ نهایی: بدون دیدن قیاس اصلی نمیتوان گزینه درست را تعیین کرد. لطفاً متن قیاس (دو مقدمه و نتیجه) را برای من بفرستید تا دقیق راهنمایی کنم.
مثال مشابه: فرض کنید قیاس داریم: «هر انسانی فانی است. هر انسانی حیوان است. پس هر حیوانی فانی است؟» این قیاس نامعتبر است چون حد وسط (انسان) در مقدمه دوم توزیع نشده. با عکس مستوی مقدمه دوم (بعضی حیوانات انسان هستند) میتوان نتیجه گرفت «بعضی حیوانات فانی هستند».
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: مطالعه قواعد توزیع اصطلاحات و اشکال چهارگانه قیاس در کتاب منطق پایه دهم درس ۶ و ۷ مفید است.
