راهنمایی کوتاه: ابتدا مصراع را به صورت آوایی بخوان و هر حرف را از نظر صدادار یا بیصدا بودن بررسی کن.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا مصراع را مشخص کن. از آنجایی که در سوال مصراع ذکر نشده، فرض میکنیم یک مصراع نمونه مانند "بهار آمد" را بررسی کنیم.
- ۲) حروف فارسی را به دو دسته تقسیم کن:
– مصوت (صدادار): حروفی که به تنهایی صدا دارند (ا، و، ی در برخی موارد + نشانههای زیر، زبر، پیش).
– صامت (بیصدا): سایر حروف مانند ب، پ، ت، ج، د، ر، س، ش، ف، ک، گ، ل، م، ن، ه و... - ۳) مصراع را حرف به حرف بنویس و هر حرف را در دسته مصوت یا صامت قرار بده.
- ۴) مثال: مصراع "بهار آمد" را در نظر بگیر:
– ب (صامت)، ه (صامت)، ا (مصوت)، ر (صامت) → ۳ صامت، ۱ مصوت
– آ (مصوت)، م (صامت)، د (صامت) → ۲ صامت، ۱ مصوت
– کل: ۵ صامت، ۲ مصوت - ۵) در شعر فارسی، مصوتها شامل حروف صدادار و همچنین حرکتها (زیر، زبر، پیش) هستند که گاهی نوشته نمیشوند اما در تلفظ وجود دارند.
- ۶) برای پاسخ دقیق، باید مصراع خاصی که در نظر داری را بنویسی تا بتوانیم شمارش کنیم.
پاسخ نهایی: برای محاسبه دقیق تعداد صامت و مصوت، لازم است مصراع مورد نظر را مشخص کنی. به طور کلی، در زبان فارسی بیشتر حروف صامت هستند و مصوتها محدود به چند حرف و حرکت هستند.
مثال مشابه: در مصراع "سبوی تشنه" (از حافظ):
– س (صامت)، ب (صامت)، و (مصوت)، ی (مصوت) → ۲ صامت، ۲ مصوت
– ت (صامت)، ش (صامت)، ن (صامت)، ه (صامت) → ۴ صامت، ۰ مصوت
– کل: ۶ صامت، ۲ مصوت
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن چند مصراع از شعرهای کتاب علوم و فنون ادبی را انتخاب کنی و صامت و مصوت آنها را بشمار. این کار به درک بهتر وزن شعر و زیباییهای آوایی کمک میکند.
