راهنمایی کوتاه: ایرانیان پیش از اسلام به زبانهای باستانی مختلفی صحبت میکردند که ریشههای زبان فارسی امروزی هستند.
گامبهگام:
- ۱) در دوران باستان، ایران شامل تمدنهای مختلفی بود و هر منطقه زبان خاص خود را داشت.
- ۲) مهمترین زبانهای ایرانی پیش از اسلام در دو گروه دستهبندی میشوند: زبانهای ایرانی باستان و زبانهای ایرانی میانه.
- ۳) زبانهای ایرانی باستان (تا حدود قرن چهارم پیش از میلاد) شامل فارسی باستان (زبان هخامنشیان)، اوستایی (زبان کتاب اوستا) و زبانهای دیگر مانند مادی و سکایی بودند.
- ۴) زبانهای ایرانی میانه (از قرن چهارم پیش از میلاد تا ورود اسلام) شامل پهلوی (زبان رسمی ساسانیان)، پارتی (زبان اشکانیان)، سغدی و خوارزمی بودند.
- ۵) فارسی باستان به خط میخی نوشته میشد، در حالی که پهلوی به خط پهلوی (مشتق از خط آرامی) نوشته میشد.
- ۶) پس از اسلام، زبان فارسی میانه به تدریج به فارسی نو (دری) تبدیل شد که با الفبای عربی نوشته میشود.
پاسخ نهایی: ایرانیان پیش از اسلام به زبانهای متعددی از خانواده زبانهای ایرانی صحبت میکردند، که مهمترین آنها فارسی باستان (در دوره هخامنشی) و پهلوی (در دوره ساسانی) بودند. این زبانها ریشههای اصلی زبان فارسی امروزی محسوب میشوند.
مثال مشابه: مثلاً در زمان هخامنشیان، کتیبههای بیستون به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) نوشته شدهاند که نشاندهنده تنوع زبانی در آن دوران است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره خط میخی فارسی باستان یا متون باقیمانده از دوره ساسانی مثل کتابهای پهلوی تحقیق کنی. همچنین، مقایسه واژههای فارسی امروزی با ریشههای باستانی آنها جالب است—مثلاً واژه «دوست» از فارسی میانه «دوست» آمده که خودش از فارسی باستان «دئوشتا» گرفته شده.