راهنمایی کوتاه: مبادله گاز وقتی انجام میشود که هوا و خون در مجاورت هم و با اختلاف فشار مناسب باشند.
گامبهگام:
۱) هوا باید به کیسههای هوایی (آلوئولها) برسد؛ چون مبادله در همین کیسهها انجام میشود، نه در نای و نایژهها.
۲) پردهی بین هوا و خون باید بسیار نازک و مرطوب باشد تا گازها بتوانند از آن عبور کنند. به این پرده، پردهی تنفسی میگویند.
۳) سطح تماس باید بزرگ باشد. شمار زیاد آلوئولها سطحی بسیار وسیع برای تبادل ایجاد میکند.
۴) باید اختلاف فشار جزئی گازها وجود داشته باشد: اکسیژن در هوای آلوئول بیشتر است، پس به خون میرود؛ کربن دیاکسید در خون بیشتر است، پس به آلوئول میرود.
۵) خون باید بهطور مناسب از مویرگهای اطراف آلوئولها عبور کند تا اکسیژن را بگیرد و کربن دیاکسید را بدهد.
۶) تهویه (دم و بازدم) باید ادامه یابد تا هوای تازه وارد و هوای پرمصرف خارج شود و اختلاف فشار حفظ شود.
پاسخ نهایی: گازها وقتی بین ششها و خون مبادله میشوند که در آلوئولها، پردهی تنفسی نازک و مرطوب، سطح بزرگ، خونرسانی خوب و اختلاف فشار جزئی گازها فراهم باشد. در این شرایط اکسیژن از هوا به خون و کربن دیاکسید از خون به هوا منتقل میشود.
مثال مشابه: مثل پنجرهای نازک بین دو اتاق؛ اگر پنجره باز و نازک باشد و فشار از یک طرف بیشتر باشد، هوا از طرف پرفشار به طرف کمفشار میرود. در شش هم گازها از جای پرفشار به جای کمفشار منتقل میشوند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: دربارهی بیماریهایی مانند آمفیزم یا فیبروز شش جستوجو کن و ببین اگر پردهی تنفسی ضخیم شود یا سطح تبادل کم شود، چه اتفاقی برای مبادله گاز میافتد.
