راهنمایی کوتاه: بله، در این بیت «فرق» به عنوان مجاز جزعیه (جزء به جای کل) به کار رفته است.
- ۱) معنای لغوی «فرق»: خط وسط سر یا بالای سر (جزئی از سر).
- ۲) در بیت، شاعر از زبان عیبجویان میگوید: «چرا به جای پا، روی فرق سر راه نرفتی؟» یعنی چرا آسیب جدیتر ندیدهای؟
- ۳) در اینجا «فرق» (جزء) به جای «سر» یا «کل بدن» (کل) به کار رفته است؛ زیرا گوینده میخواهد بگوید: «چرا بر سرت راه نرفتی؟» اما از کلمه «فرق» استفاده کرده است.
- ۴) این نوع مجاز که در آن جزء به جای کل مینشیند، «مجاز به علاقهٔ جزعیه» نام دارد.
پاسخ نهایی: بله، کلمهٔ «فرق» در این بیت مجاز به علاقهٔ جزعیه است.
مثال مشابه: در عبارت «دستت را میبوسم» (دست = بخشی از شخص، مجاز از تمام وجود) یا «چشم و چراغ» (چشم = مجاز از عزیزترین فرد).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به تفاوت مجاز و استعاره دقت کن. در مجاز، علاقهای مانند جزعیه، کلیه، سببیت یا مسببیت وجود دارد، اما در استعاره تنها شباهت مطرح است.
