راهنمایی کوتاه: برای تقطیع این بیت، هجاهای هر مصرع را جدا کرده و کوتاه و بلند آنها را مشخص کنید تا وزن عروضی به دست آید.
گامبهگام:
- مصرع اول: «دست هر نااهل بیمارت می کند» را هجا کنید: دَس / تَر / نا / اَ / هِل / بی / ما / رَت / می / کُند
- مصرع دوم: «سوی مادر آ که تیمارت کند» را هجا کنید: سُو / یِ / ما / دَر / آ / که / تی / ما / رَت / کُند
- هجاهای کوتاه (◡) و بلند (–): در مصرع اول: دَس (–) تَر (◡) نا (–) اَ (◡) هِل (–) بی (–) ما (–) رَت (–) می (–) کُند (–) → الگو: – ◡ – ◡ – – – – – –
- این الگو با وزن «فعلاتن فعلاتن فعلاتن فع» (بحر رمل مسدس محذوف) نزدیک است؛ اما با توجه به اختیار شاعری، وزن نهایی «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» نیز قابل تطبیق است.
پاسخ نهایی: وزن این بیت از بحر رمل مسدس (فعلاتن فعلاتن فعلاتن) با خبن (کوتاهشدن یکی از هجاهای بلند) است و در برخی منابع «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» نیز نوشته شده است.
مثال مشابه: وزن بیت «به سر شاخه ز گل دسته ببندم / دل خود را به سر زلف تو بندم» نیز از همین بحر است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به کتاب علوم و فنون ادبی ۲، درس «وزن شعر» مراجعه کن و نمونههای بیشتری از تقطیع را تمرین کن.
