راهنمایی کوتاه: تقطیع یعنی شکستن مصراعهای شعر به هجاهای کوتاه و بلند برای تشخیص وزن عروضی.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا مصراعها را به صورت جداگانه بنویسید:
مصراع اول: «ز من اقرار با اجبار میگیرند، باور کن»
مصراع دوم: «شکایتهای من از عشق ازین دست اعترافات است» - ۲) هر مصراع را به هجاهای کوتاه (ـ) و بلند (ـ) تقسیم کنید. در شعر فارسی، هجای بلند معمولاً یک صامت و یک مصوت بلند دارد (مثل «مان»)، و هجای کوتاه یک صامت و یک مصوت کوتاه دارد (مثل «مَ»).
- ۳) برای مصراع اول، هجاها را مشخص کنید:
ز مَن / اق / رار / با / اج / بار / می/ گی / رند / با / ور / کن
نمادگذاری: ــ (بلند) و U (کوتاه). - ۴) برای مصراع دوم:
شکا / یت/ های / مَن / از / عش / ق / ازین / دس / ت / اع / تـ / رفا / ت است
دقت کنید که «ت است» در پایان معمولاً یک هجای بلند محسوب میشود. - ۵) الگوی هجاها را با وزنهای عروضی مقایسه کنید. این بیت از حافظ در وزن «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» (وزن بحر هزج) است.
- ۶) تقطیع نهایی را به صورت نمادین بنویسید:
مصراع اول: U – U – U – U – U – U – U – (با جزئیات بیشتر)
مصراع دوم: U – U – U – U – U – U – U –
پاسخ نهایی: تقطیع این بیت به صورت هجایی و عروضی نشان میدهد که در وزن بحر هزج (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) سروده شده است. برای دقت بیشتر، بهتر است از کتابهای عروض کمک بگیرید یا معلم خود را راهنمایی کنید.
مثال مشابه: بیت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین / کاین اشارت ز جهان گذران ما را بس» نیز در همین وزن است و میتوانید تقطیع آن را تمرین کنید.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کنید ابیات دیگر حافظ را با همین روش تقطیع کنید و وزن آنها را با کمک جدول وزنهای عروضی مقایسه نمایید. همچنین، میتوانید از نرمافزارهای تقطیع شعر استفاده کنید تا سرعت یادگیریتان افزایش یابد.
