راهنمایی کوتاه: تقطیع یعنی شکستن مصراعهای شعر به هجاهای کوتاه و بلند برای تشخیص وزن عروضی.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا مصراعها را جدا میکنیم:
مصراع اول: «ز من اقرار با اجبار میگیرند، باور کن»
مصراع دوم: «شکایتهای من از عشق ازین دست اعترافات است» - ۲) هر مصراع را به هجاهای کوتاه (ـ) و بلند (ـ) تقسیم میکنیم. در فارسی، هجای بلند معمولاً با یک صامت و یک مصوت بلند (مثل «ما»، «رو») یا صامت + مصوت کوتاه + صامت (مثل «دست») تشکیل میشود. هجای کوتاه معمولاً صامت + مصوت کوتاه است (مثل «زِ»).
- ۳) مصراع اول را هجابندی میکنیم:
زِ مَن اقـ / راـر بـا اجـ / باـر می / گیـرَنـد، با / وِر کُن
نمادگذاری: ◡ – / – – / – ◡ / – – / ◡ –
(◡ = هجای کوتاه، – = هجای بلند) - ۴) مصراع دوم را هجابندی میکنیم:
شِکایـ / تهـایِ / مَن از عـ / شِق ازیـ / نِ دَسـ / تِ اعـ / تِرا / فاـ / تِسْت
نمادگذاری: – – / – – / – – / – – / – – / – – / ◡ ◡ / – / –
(توجه: «تِسْت» در پایان، یک هجای بلند محسوب میشود زیرا «سْت» یک هجای بسته است.) - ۵) الگوی وزنی را از روی هجاها استخراج میکنیم. این بیت در وزن «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» (وزن بحر هزج مثمن سالم) است که در شعر حافظ بسیار رایج است.
- ۶) برای اطمینان، الگو را با مصراعهای دیگر شعر مقایسه میکنیم.
پاسخ نهایی: تقطیع هجایی بیت به صورت زیر است:
مصراع اول: ◡ – / – – / – ◡ / – – / ◡ –
مصراع دوم: – – / – – / – – / – – / – – / – – / ◡ ◡ / – / –
وزن عروضی: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (بحر هزج مثمن سالم).
مثال مشابه: بیت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین / کاین اشارت ز جهان گذران ما را بس» از حافظ هم همین وزن را دارد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن ابیات دیگر حافظ را با همین روش تقطیع کنی. همچنین میتوانی دربارهٔ بحرهای عروضی دیگر مثل رمل یا متقارب مطالعه کنی.
