راهنمایی کوتاه: ابنسینا یکی از بزرگترین فیلسوفان و دانشمندان جهان اسلام است که تأثیر عمیقی بر فلسفه و علم گذاشت.
گامبهگام:
- ۱) شناسایی: ابنسینا (۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی) که در غرب به «آویسنّا» معروف است، فیلسوف، پزشک، دانشمند و نویسندهٔ ایرانی دورهٔ اسلامی بود.
- ۲) مهمترین اثر فلسفی: کتاب شفا که دایرهالمعارفی عظیم در فلسفه، منطق، ریاضیات و علوم طبیعی است. همچنین کتاب اشارات و تنبیهات از آثار مهم فلسفی اوست.
- ۳) مکتب فکری: او پیرو فلسفهٔ مشّائی (ارسطویی) بود، اما آن را با اندیشههای نوافلاطونی و مباحث کلام اسلامی تلفیق کرد و نظام فلسفی مستقلتری به نام «حکمت مشرقی» یا «فلسفهٔ مشرقی» را پایهگذاری کرد.
- ۴) مباحث کلیدی: تمایز بین «وجود» و «ماهیت»، برهان «واجب الوجود» برای اثبات خدا، نظریهٔ فیض (صدور کثرت از وحدت)، و روانشناسی فلسفی دربارهٔ نفس و رابطهٔ آن با بدن.
- ۵) تأثیر: فلسفهٔ ابنسینا نهتنها بر فلسفهٔ اسلامی پس از خود (از جمله بر سهروردی و ملاصدرا) تأثیر گذاشت، بلکه از طریق ترجمههای لاتین، تأثیر شگرفی بر فلسفهٔ مدرسی (اسکولاستیک) در اروپای قرون وسطی، بهویژه بر توماس آکوئینی، داشت.
- ۶) نقش در پزشکی: کتاب قانون در طب او برای قرنها متن درسی اصلی پزشکی در جهان اسلام و اروپا بود.
پاسخ نهایی: ابنسینا فیلسوف و دانشمند برجستهٔ ایرانی-اسلامی قرن چهارم و پنجم هجری است که با تلفیق فلسفهٔ یونانی (بهویژه ارسطو) با الهیات و مباحث اسلامی، نظام فلسفی تأثیرگذاری را بنیان نهاد. مباحث او دربارهٔ وجود، خدا، نفس و معرفت، از ستونهای اصلی فلسفهٔ اسلامی محسوب میشود.
مثال مشابه: اگر بخواهیم مقایسهای انجام دهیم، نقش ابنسینا در فلسفهٔ اسلامی را میتوان تا حدی با نقش توماس آکوئینی در تلفیق فلسفهٔ ارسطو با الهیات مسیحی در غرب مقایسه کرد. هر دو کوشیدند عقل (فلسفه) و وحی (دین) را با هم آشتی دهند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: برای مطالعهٔ بیشتر، میتوانی بخشهایی از کتاب اشارات و تنبیهات ابنسینا (با ترجمه و شرح فارسی) یا کتابهای تاریخ فلسفهٔ اسلامی اثر هانری کربن یا سیر حکمت در اروپا اثر محمدعلی فروغی (که بخشی هم به فلسفهٔ اسلامی میپردازد) را بررسی کنی. تحلیل برهان «واجب و ممکن» او میتواند نقطهٔ شروع خوبی برای فهم عمیقتر فلسفهاش باشد.
