راهنمایی کوتاه: بیایید هر بیت را با آرایه ادبی مناسب آن بررسی کنیم.
گامبهگام:
- ۱) شناسایی آرایهها: ابتدا آرایههای اصلی که در این بیتها ممکن است وجود داشته باشد را به یاد بیاوریم: تشبیه، استعاره، کنایه، مجاز، تشخیص و...
- ۲) بررسی بیت اول: «هر چه باشد او گل است» - در اینجا «او» به یک شخص اشاره دارد و «گل» برای توصیف او به کار رفته. این یک تشبیه است (او مانند گل است).
- ۳) بررسی بیت دوم: «گل یکی دو پیرهن بیشتر غنچه پاره کرده است» - این بیت دربارهٔ گل (به معنی جوان) است که کمی از غنچه (دوران کودکی) گذشته. این یک استعاره است (گل = جوان، غنچه = کودکی).
- ۴) بررسی بیت سوم: «وطن ما به جای مادر ماست» - در اینجا وطن با مادر مقایسه شده. این یک تشبیه واضح است (وطن مانند مادر است).
- ۵) بررسی بیت چهارم: «خروشید و جوشید و برکند خاک» - این فعلها (خروشیدن، جوشیدن، کندن) به چیزی غیرانسان نسبت داده شده. این تشخیص (انسانانگاری) است.
پاسخ نهایی:
- «هر چه باشد او گل است» → تشبیه
- «گل یکی دو پیرهن بیشتر غنچه پاره کرده است» → استعاره
- «وطن ما به جای مادر ماست» → تشبیه
- «خروشید و جوشید و برکند خاک» → تشخیص
مثال مشابه:
«ماه پنهان شد پشت ابر» ← اینجا «ماه» پنهان شدنش شبیه انسان است، پس تشخیص است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
سعی کن برای هر آرایه دو مثال دیگر از شعرهای کتاب درسی پیدا کنی. مثلاً برای استعاره به دنبال کلماتی بگرد که معنای واقعی خود را ندارند و معنای دیگری را میرسانند.
