راهنمایی کوتاه: ساحلها بر اثر برهمکنش نیروهای طبیعی مانند آب، باد و زمینساخت تشکیل میشوند.
گامبهگام:
- ۱) نیروهای اصلی: دو نیروی اصلی در شکلدهی ساحل نقش دارند: فرسایش (تخریب سنگها توسط آب دریا و باد) و رسوبگذاری (تجمع مواد فرسایشیافته در مکانهای جدید).
- ۲) نقش آب دریا: امواج دائماً به صخرهها برخورد میکنند. این برخوردها باعث شکستن، ساییده شدن و در نهایت فرسایش سنگها میشود. مواد ریز حاصل (ماسه و شن) توسط جریان آب جابهجا میشوند.
- ۳) نقش باد: باد نیز ذرات ریز ماسه را جابهجا کرده و به شکلدهی تپههای ماسهای (مثلاً در سواحل ماسهای) کمک میکند.
- ۴) انواع اصلی ساحل:
- ساحل صخرهای: در مناطقی تشکیل میشود که صخرههای سخت در کنار دریا قرار دارند و فرسایش توسط امواج، شکلهای خاصی مانند غارهای ساحلی ایجاد میکند.
- ساحل ماسهای: زمانی تشکیل میشود که مواد فرسایشیافته (عمدتاً ماسه) توسط جریانهای آب در مکانی انباشته شوند. رودخانهها نیز با رساندن شن و ماسه به دریا در تشکیل این سواحل نقش دارند.
- ساحل شنی-ماسهای (پهنههای گلی): در مناطقی با شیب ملایم و آرامِ آب (مثل خلیجها) تشکیل میشود. رسوبات ریزتر در این مناطق تهنشین میشوند.
- ۵) عامل زمان: این فرآیندها در طول هزاران و میلیونها سال اتفاق میافتند و شکل ساحل را تغییر میدهند.
پاسخ نهایی: ساحلها عمدتاً در اثر فرسایش سنگهای ساحل توسط امواج و باد و سپس انتقال و رسوبگذاری مواد فرسایشیافته (مانند ماسه و شن) در مکانهای جدید تشکیل میشوند. نوع سنگهای منطقه، قدرت امواج و شکل خط ساحلی تعیین میکند که ساحل نهایی صخرهای، ماسهای یا از نوع دیگری باشد.
مثال مشابه: فکر کن یک تکه نان را در یک کاسه آب قرار دهی. بعد از مدتی، نان نرم شده و خرد میشود (مثل فرسایش صخره). سپس این خردههای نان ممکن است در گوشهای از کاسه جمع شوند (مثل تشکیل ساحل ماسهای از رسوبات). طبیعت هم بهطور مشابه ولی در مقیاس بسیار بزرگتر و با سنگ عمل میکند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی نقشههای جغرافیایی سواحل شمال و جنوب ایران را با هم مقایسه کنی. سواحل شمال (خزر) عمدتاً ماسهای هستند، در حالی که بخشهایی از سواحل جنوب (خلیج فارس) میتوانند صخرهای یا ماسهای باشند. دلیل این تفاوت را میتوانی حدس بزنی؟ (عواملی مثل نوع سنگهای کوههای مجاور و انرژی امواج)
