راهنمایی کوتاه: مادهٔ حل‌نشدنی (نامحلول) ماده‌ای است که وقتی آن را در آب می‌ریزیم و هم می‌زنیم، در آب حل نمی‌شود و ذره‌هایش دیده می‌شوند.
گام‌به‌گام:
- یک لیوان آب بردار و مقدار کمی از ماده را به آن اضافه کن.
- با قاشق چند ثانیه هم بزن.
- یک تا دو دقیقه صبر کن تا آرام شود.
- نگاه کن: اگر ذره‌ها هنوز دیده می‌شوند و آب شفاف و یکدست نشده، آن ماده حل نشده است.
- اگر ذره‌ها ته لیوان جمع شدند، یعنی ته‌نشین شده‌اند؛ این هم نشانهٔ حل‌نشدن است.
- نتیجهٔ هر ماده را در یک جدول یادداشت کن تا مقایسه راحت باشد.
پاسخ نهایی: ده مورد از مواد حل‌نشدنی در آب:
- ماسه
- خاک باغچه
- سنگریزه (ریگ)
- برادهٔ آهن یا میخ آهنی
- خاک‌ارهٔ چوب
- پودر گوگرد
- موم (پارافین)
- تکه‌های پلاستیک
- خرده‌های شیشه یا سنگ مرمر
- روغن مایع (روی آب می‌مانَد و حل نمی‌شود)
مثال مشابه: اگر ماسه را در آب بریزی، مخلوطی کدر می‌سازد و پس از مدتی ماسه ته‌نشین می‌شود؛ به این مخلوط «سوسپانسیون» می‌گویند. در مقابل، نمک و شکر در آب حل می‌شوند و محلول شفاف می‌سازند.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: حل شدن به نوع مایع (حل‌شونده) هم بستگی دارد؛ مثلاً روغن در آب حل نمی‌شود، اما در برخی مایع‌های دیگر مثل نفت‌های سبک حل می‌شود. همچنین می‌توانی مخلوط آب و ماسه را با کاغذ صافی صاف کنی و ببینی ماسه روی صافی می‌مانَد.
پرسش چهارگزینه‌ای: کدام ماده در آب حل می‌شود؟ الف) ماسه ب) شکر ج) برادهٔ آهن د) خاک‌اره — پاسخ: ب) شکر
یادآوری ایمنی: هیچ ماده‌ای را نچش و به چشم یا پوست نمال؛ بعد از آزمایش دست‌هایت را با آب و صابون بشوی.
