راهنمایی کوتاه: به جای جواب مستقیم، روش پیدا کردن هر پاسخ را یاد میگیری تا خودت بتوانی به سوالات پاسخ دهی.
گامبهگام:
۱) برای قالب شعر: به تعداد مصراعها، قافیه و وزن دقت کن. شعر «نیایش» در کتاب فارسی هشتم معمولاً در قالب مثنوی یا غزل سروده شده است. برای تشخیص، ببین آیا هر بیت قافیهای جدا دارد (مثنوی) یا همه ابیات یک قافیه دارند (غزل). وزن را با خواندن مصراعها حس کن.
۲) تعداد جملات هر بیت: هر بیت دو مصراع دارد. جملههای ساده و مرکب را در هر مصراع بشمار. معمولاً هر بیت یک یا دو جمله است. مثلاً «خدایا» اگر جدا باشد، یک جملهٔ کوتاه است. با دقت بخوان.
۳) تعداد متممهای بیت چهارم: متمم اسم یا ضمیری است که بعد از حرف اضافه (به، از، در، با و...) میآید. بیت چهارم را بنویس و کلماتی را که بعد از این حروف قرار گرفتهاند، شماره بزن.
۴) وابستهٔ پیشین با هسته: وابستهای مثل صفت اشاره (این، آن) یا عدد (یک) که قبل از اسم اصلی (هسته) میآید. مثلاً «این راه» که «این» وابستهٔ پیشین و «راه» هسته است. در شعر نیایش چنین ترکیبی پیدا کن.
۵) جناس در بیت دوم: به دنبال دو کلمهای باش که از نظر حروف شبیهاند ولی معنی متفاوت دارند. مثلاً «دل» و «دل» نیست، شاید «گل» و «گل» یا «سوز» و «ساز». با دقت در تلفظ و نوشتار مقایسه کن.
۶) تعداد گروههای اسمی در بیت آخر: هر گروه اسمی شامل یک اسم اصلی و وابستههایش (صفت، مضافالیه و...) است. مثلاً «خدای مهربان» یک گروه اسمی. تمام گروههای اسمی بیت آخر را جدا کن و تعدادشان را بنویس.
پاسخ نهایی: اکنون با این راهنماییها خودت به سوالات پاسخ بده. تلاش کن و موفق میشوی!
مثال مشابه: برای شعر «به نام خداوند جان و خرد» (فارسی هفتم) قالب مثنوی است. بیت اول: «به نام خداوند جان و خرد / کزین برتر اندیشه برنگذرد» — یک جمله دارد. متمم: «به نام» (به + نام) یک متمم. وابستهٔ پیشین: ندارد. جناس: «خرد» و «خرد» نیست، اما «برتر» و «برنگذرد» جناس ناقص دارد. گروه اسمی: «خداوند جان و خرد» یک گروه.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به فصل «آرایههای ادبی» و «دستور زبان» کتاب فارسی هشتم مراجعه کن و تمرینهای بیشتری انجام بده.
