راهنمایی کوتاه: آرایههای ادبی مثل رنگهای نقاشی هستند که به نوشته زیبایی و قدرت میدهند. بیا با مثالهای ساده آنها را یاد بگیریم.
گامبهگام:
- تشبیه: دو چیز را شبیه هم میکند. مثال: «دل من مثل دریا طوفانی است.» (مشبه: دل، مشبهبه: دریا، ادات تشبیه: مثل، وجه شبه: طوفانی بودن)
- استعاره: مثل تشبیه است ولی یکی از طرفین را حذف میکند یا فقط یکی را میگوید. مثال: «در باغ نگاهش گل مهربانی شکفت» (گل استعاره از مهربانی)
- کنایه: یک معنی را با اشاره میگوید. مثال: «دستش به دهانش میرسد» یعنی پولدار است، نه اینکه دستش واقعاً به دهانش برسد.
- مجاز: وقتی کلمهای در معنای غیرواقعی خود به کار میرود. مثال: «تمام شهر خوابیدند» شهر مجاز از مردم شهر است.
- تشخیص (جانبخشی): به اشیای بیجان، جان میدهیم. مثال: «باد با درختان حرف میزد.»
- تضاد: دو کلمه متضاد در کنار هم میآیند. مثال: «شب و روز» یا «سیاه و سفید»
- سجع: در نثر، دو کلمه آخر جملهها هم قافیه میشوند. مثال: «بهار آمد و گلها خندیدند، باد آمد و درختان رقصیدند» (خندیدند و رقصیدند همقافیهاند)
- واجآرایی: تکرار یک حرف یا صدا در جمله. مثال: «ببارد باران بر برگ باغ» (تکرار حرف ب)
- مراعات نظیر (تناسب): آوردن کلماتی که به یک گروه مربوطند. مثال: دریا، موج، کشتی، قایق (همه مربوط به دریا)
- تلمیح: اشاره به داستان یا آیه یا شعر معروف. مثال: «چون یوسف اندر چاه» اشاره به داستان حضرت یوسف
پاسخ نهایی: آرایههای ادبی مختلفی مثل تشبیه، استعاره، کنایه، مجاز، تشخیص، تضاد، سجع، واجآرایی، مراعات نظیر و تلمیح وجود دارند. هرکدام به نوشته زیبایی و تأثیر بیشتری میدهند.
مثال مشابه: اگر در جملهای بگوییم «او شیر شجاعی است» از تشبیه استفاده کردهایم (او مثل شیر شجاع است). اگر بگوییم «او شیر میغرد» استعاره به کار رفته (شیر استعاره از آدم شجاع).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی هر آرایه را جداگانه در کتاب فارسی هشتم بخوانی و برای هرکدام چند مثال از شعرهای حافظ و سعدی پیدا کنی.
