راهنمایی کوتاه: بیایید آرایههای ادبی این بیت را بررسی کنیم تا ببینیم کدام گزینه در آن نیست.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانیم: «ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد / دل رمیده ما را انیس و مونس شد»
- ۲) آرایههای موجود را پیدا کنیم:
- تشخیص: در «دل رمیده»، دل را مانند انسان دارای احساس «رمیدن» (گریختن) نشان دادهاند. پس تشخیص وجود دارد.
- مراعات نظیر: بین «ستاره» و «ماه» ارتباط معنایی وجود دارد (هر دو اجرام آسمانی هستند). پس مراعات نظیر هم هست.
- جناس: در کلمات «انیس» و «مونس» شباهت آوایی هست اما کاملاً یکسان نیستند؛ این جناس ناقص است یا ممکن است برخی آن را نپذیرند. اما در گزینهها جناس بهطور کلی آمده و میتوان گفت وجود دارد.
- تضاد: در بیت کلمات متضاد آشکاری مانند سیاه و سفید یا روز و شب دیده نمیشود. پس تضاد وجود ندارد. - ۳) حالا گزینهها را بررسی میکنیم: (۱) تشخیص هست، (۲) مراعات نظیر هست، (۳) جناس هست (یا حداقل میتوان آن را در نظر گرفت)، (۴) تضاد نیست.
- ۴) بنابراین آرایهای که در بیت وجود ندارد، تضاد است.
پاسخ نهایی: گزینه (۴) تضاد در این بیت وجود ندارد.
مثال مشابه: در بیت «چون شمع سوزم در این گوشهی تنهایی / تا بگذرد این شب تاریک و سوزانی» آرایهی تشخیص («شمع سوزم»)، مراعات نظیر («شب تاریک» و «سوزانی» مرتبط با آتش)، و جناس («سوزم» و «سوزانی») دیده میشود، اما تضاد واضحی نیست.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی شعرهای دیگر را بخوانی و آرایههای آنها را پیدا کنی. تمرین باعث میشود در تشخیص آرایهها ماهر شوی!
