آرایه‌های ادبی در شعر جهان متفق

راهنمایی کوتاه: این شعر از حافظ است و دو آرایه‌ی مهم ادبی دارد که در ادامه توضیح می‌دهم.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانیم: «جهان متفق بر الهیتش / فرو مانده از کنه ماهیتش»
• ۲) به کلمه‌ی «الهیتش» توجه کن: این کلمه از «الله» گرفته شده و به معنای خدایی است.
• ۳) در مصرع اول، شاعر از «جناس» استفاده کرده: «متفق» و «متّفق» شبیه هم هستند اما معنی متفاوتی دارند (متفق = هم‌رأی، متّفق = اتفاق افتاده).
• ۴) در مصرع دوم، «کنه» به معنای ذات و حقیقت چیزی است. شاعر می‌گوید جهان از درک ذات خدا عاجز است.
• ۵) آرایه‌ی اصلی این بیت «تشبیه» است: جهان را به کسی تشبیه کرده که هم‌رأی است بر خدایی خدا، اما از فهم ذات او ناتوان است.
• ۶) همچنین «ایهام» هم دارد: «متفق» هم می‌تواند به معنای هم‌رأی باشد، هم اشاره به اتحاد جهان دارد.

پاسخ نهایی:

• جناس (بین «متفق» و «متّفق»)
• تشبیه (جهان به انسان عاجز)
• ایهام (در کلمه‌ی «متفق»)

مثال مشابه:

در بیت «خوشا خوابی که مرغ چشمش را / شب از پرواز در گلستان بست» هم تشبیه وجود دارد (چشم به مرغ تشبیه شده).

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:

می‌توانی شعرهای دیگر حافظ را بخوانی و آرایه‌های آن‌ها را پیدا کنی. مثلاً در بیت «ای صبا با ساکنان شهر یزد از ما بگو / که به یاد لب شیرین هنوز می‌لرزد لب» چند آرایه می‌توانی پیدا کنی؟