راهنمایی کوتاه: در این بیت دو آرایه ادبی مهم وجود دارد که با هم بررسی میکنیم.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانیم: «چون باادب و تمیز باشی، پیش همه کس عزیز باشی»
- ۲) به رابطه بین دو بخش بیت توجه کنیم: بخش اول (باادب و تمیز بودن) علت است و بخش دوم (عزیز بودن) نتیجه آن است.
- ۳) وقتی دو چیز با رابطه علت و معلولی به هم وصل شوند، آرایه «علت و معلول» داریم.
- ۴) حالا به کلمه «همه کس» دقت کنیم. این ترکیب به معنای «همه افراد» است و از دو کلمه ساده تشکیل شده.
- ۵) در ادبیات، وقتی دو کلمه ساده کنار هم میآیند و معنای جدیدی میسازند، به آن «مرکب» میگویند. «همهکس» یک ترکیب اضافی است.
- ۶) پس دو آرایه اصلی این بیت عبارتند از: علت و معلول، و ترکیب (مرکب).
پاسخ نهایی:
- آرایه علت و معلول: زیرا باادب بودن علت عزیز بودن معلول است.
- آرایه ترکیب (مرکب): «همهکس» از دو کلمه «همه» + «کس» تشکیل شده و معنای جدیدی دارد.
مثال مشابه:
«چون تلاش کنی، موفق میشوی» ← اینجا هم تلاش کردن علت موفق شدن است (علت و معلول).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
میتوانی بیتهای دیگر کتاب درسی را بررسی کنی و ببینی آیا آرایه علت و معلول یا ترکیبهای دیگری پیدا میکنی؟ مثلاً به کلمه «دلشکسته» فکر کن — آیا این هم یک ترکیب است؟
