راهنمایی کوتاه: پانکراس با ترشح هورمونهای انسولین و گلوکاگون، سطح قند خون را تنظیم میکند.
گامبهگام:
- غده پانکراس (لوزالمعده) دو نقش مهم دارد: تولید آنزیمهای گوارشی و تولید هورمونها.
- در بخش درونریز آن، سلولهای خاصی به نام جزایر لانگرهانس وجود دارند.
- دو نوع سلول مهم در این جزایر وجود دارد: سلولهای بتا و سلولهای آلفا.
- سلولهای بتا هورمون انسولین را ترشح میکنند. وقتی قند خون بالا میرود (مثلاً بعد از خوردن غذا)، انسولین ترشح میشود تا به سلولها دستور دهد قند (گلوکز) را از خون جذب کنند. این کار قند خون را پایین میآورد.
- سلولهای آلفا هورمون گلوکاگون را ترشح میکنند. وقتی قند خون پایین میآید (مثلاً بین وعدههای غذایی یا هنگام ورزش)، گلوکاگون ترشح میشود تا به کبد دستور دهد قند ذخیره شده (گلیکوژن) را تجزیه و به خون بازگرداند. این کار قند خون را بالا میبرد.
- این دو هورمون برعکس هم عمل میکنند و مانند یک ترموستات، سطح قند خون را در محدودهای سالم و ثابت نگه میدارند. به این فرآیند خودتنظیمی یا هموستاز قند خون میگویند.
پاسخ نهایی: خودتنظیمی در پانکراس به معنای کنترل خودکار سطح گلوکز (قند) خون توسط هورمونهای انسولین و گلوکاگون است. این دو هورمون که از پانکراس ترشح میشوند، اثرات متضاد دارند و با همکاری هم، قند خون را در حالت تعادل نگه میدارند.
مثال مشابه: فرض کن یک ترازو داری. اگر یک طرفش سنگین شود، تو وزنه به طرف سبکتر اضافه میکنی تا دوباره تراز شود. پانکراس هم همین کار را میکند: اگر قند خون زیاد شود (سنگین شود)، انسولین ترشح میکند تا آن را پایین بیاورد. اگر قند خون کم شود (سبک شود)، گلوکاگون ترشح میکند تا آن را بالا ببرد. هدف همیشه حفظ تعادل است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره بیماری دیابت تحقیق کنی. در دیابت نوع ۱، بدن به اندازه کافی انسولین تولید نمیکند و قند خون بالا میماند. این موضوع اهمیت سیستم خودتنظیمی پانکراس را نشان میدهد.
یادآوری ایمنی: حفظ تعادل قند خون برای سلامتی بسیار مهم است. تغذیه سالم و ورزش منظم به بدن کمک میکند تا این سیستم به خوبی کار کند.
