راهنمایی کوتاه: بیت به تو میگوید که سخن خود را بسنج تا به دیگران آسیب نزنی.
گامبهگام:
- بیت «بدان کز زبان است مردم به رنج تو رنجش نخواهی سخن را بسنج» یعنی انسانها به خاطر گفتارشان ارزش دارند و تو نباید با حرفهایت آنها را برنجانی؛ پس کلماتت را با دقت انتخاب کن.
- هر گزینه را بررسی میکنیم تا ببینیم کدام یک با این مفهوم هماهنگ نیست.
- گزینهٔ ۱: «خوب گوی تا خوب شنوی» یعنی اگر خوب حرف بزنی، خوب میشنوی. این با سنجیدن سخن برای جلوگیری از رنجش دیگران ارتباط دارد.
- گزینهٔ ۲: «از گفتار خیره پرهیز کن» یعنی از حرفهای بیهوده دوری کن. این هم به سنجیدهگفتن مربوط میشود.
- گزینهٔ ۳: «بروجهی بگو ید که در متقدم طعن نکند» یعنی طوری حرف بزن که به بزرگترت توهین نکنی. این نیز به رعایت ادب در گفتار اشاره دارد.
- گزینهٔ ۴: «داد ده تا داد یابی» یعنی انصاف بده تا انصاف ببینی. این دربارهٔ عدالت و رفتار است، نه مستقیماً دربارهٔ گفتار و سنجیدن کلمات.
پاسخ نهایی: گزینهٔ ۴ (داد ده تا داد یابی) مفهوم بیت را نشان نمیدهد.
مثال مشابه: اگر کسی بگوید «حرف حساب بزن تا احترام ببینی» این شبیه بیت است، ولی «هر چه بکاری همان درو میکنی» دربارهٔ نتیجهٔ عمل است نه گفتار.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به اشعار دیگر فارسی دربارهٔ اهمیت گفتار دقت کن، مثلاً «سعدی» میگوید: «تا مرد سخن نگفته باشد / عیب و هنرش نهفته باشد».