تشخیص آرایه‌ی ادبی نادرست

راهنمایی کوتاه: بیایید هر بیت را با آرایه‌ی ادبی نوشته شده در کنارش مقایسه کنیم.

گام‌به‌گام:

• گام ۱: بیت اول: «هر دو با یکدیگر به یک خانه گرم / صحبت چو شمع و پروانه». در اینجا «چو» نشانه‌ی تشبیه است. شمع و پروانه به هم شبیه شده‌اند (هر دو دور نور جمع می‌شوند). پس تشبیه درست است.
• گام ۲: بیت دوم: «به گل و خار رسد فیض بهاران یکسان / ناامید از نظر رحمت یا نه ایم». در این بیت «گل» (نماد زیبایی و لطف) در مقابل «خار» (نماد سختی و رنج) قرار گرفته است. این یک تضاد معنایی است. پس آرایه‌ی ذکر شده (تضاد) درست است.
• گام ۳: بیت سوم: «خود طرفه‌تر این که در دل آتش / چندین گل و سرو و یاسمن باشد». در اینجا «آتش» با «گل»، «سرو» و «یاسمن» که همگی نشانه‌ی سرسبزی و طراوت هستند، در یک بیت آمده‌اند. این کلمات با هم تناسب دارند و آرایه‌ی «مراعات نظیر» (یا تناسب) درست است.
• گام ۴: بیت چهارم: «باور نکنید خیال خود را بفرست / تا در نگرد که بی تو چون خواهم رفت». در این بیت، کلمه‌ی «چون» به معنای «چگونه» است، نه «مانند». بنابراین، اینجا تشبیهی وجود ندارد. گوینده می‌پرسد: «بدون تو چگونه خواهم رفت؟» این یک سوال است، نه یک تشبیه.

پاسخ نهایی: آرایه‌ی ادبی نادرست، مربوط به بیت چهارم است. در این بیت «تشبیه» ذکر شده، در حالی که «چون» به معنای «چگونه» است و آرایه‌ی اصلی آن می‌تواند «استفهام» (پرسش) باشد.

مثال مشابه: در بیت «چون غنچه دلم از غمت پرخون شد» کلمه‌ی «چون» به معنای «مانند» است و یک تشبیه درست داریم (دل مانند غنچه). اما در جمله‌ی «چون این کار را کردی؟» کلمه‌ی «چون» به معنای «چرا» است و تشبیه نیست.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن برای کلمات کلیدی مثل «چو»، «چون»، «مانند» و «همچون» در شعرها، اول معنی آن‌ها را در جمله بررسی کنی. گاهی این کلمات برای پرسش یا دلیل‌آوری به کار می‌روند، نه برای تشبیه.

راهنمایی کوتاه: بیایید هر بیت را با آرایه‌ی ادبی نوشته شده در کنارش مقایسه کنیم.

گام‌به‌گام:

• گام ۱: بیت اول: «هر دو با یکدیگر به یک خانه گرم / صحبت چو شمع و پروانه». در اینجا «چو» نشانه‌ی تشبیه است. شمع و پروانه به هم شبیه شده‌اند (هر دو دور نور/آتش جمع می‌شوند). پس تشبیه درست است.
• گام ۲: بیت دوم: «به گل و خار رسد فیض بهاران یکسان / ناامید از نظر رحمت یا نه ایم». در این بیت «گل» (نماد زیبایی و لطف) در مقابل «خار» (نماد سختی و رنج) قرار گرفته است. این یک تضاد معنایی است. پس تضاد درست است.
• گام ۳: بیت سوم: «خود طرفه‌تر این که در دل آتش / چندین گل و سرو و یاسمن باشد». در اینجا «آتش»، «گل»، «سرو» و «یاسمن» همه از یک حوزه‌ی معنایی (طبیعت، گیاهان، عناصر) هستند و در کنار هم آمده‌اند. این تعریف مراعات نظیر است. پس مراعات نظیر درست است.
• گام ۴: بیت چهارم: «باور نکنید خیال خود را بفرست / تا در نگرد که بی تو چون خواهم رفت». در این بیت کلمه‌ی «چون» به معنی «چگونه» است، نه «مانند». بنابراین هیچ تشبیهی در کار نیست. آرایه‌ی اصلی این بیت استفهام (پرسش بلاغی) است. پس برچسب تشبیه برای این بیت نادرست است.

پاسخ نهایی: آرایه‌ی ادبی نادرست برای بیت چهارم (تشبیه) نوشته شده است. آرایه‌ی اصلی آن بیت، استفهام (پرسش بلاغی) است.

مثال مشابه: «چون باد بهاری گذر کردی؟» — اینجا «چون» به معنی «چگونه» است و آرایه‌ی استفهام دارد، نه تشبیه.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن برای تشخیص «چون» در اشعار، معنی آن را در جمله بررسی کنی. اگر به معنی «مانند» بود، تشبیه است. اگر به معنی «چگونه» یا «چرا» بود، احتمالاً استفهام است.