راهنمایی کوتاه: لحن در ادبیات یعنی احساس و حال و هوای متن؛ مثلاً یک شعر میتواند شاد، غمگین، حماسی یا طنز باشد. در فارسی نهم باید بتوانی لحنهای مختلف را تشخیص بدهی.
گامبهگام:
- اول بدان که لحن با انتخاب کلمات، آهنگ جملات و موضوع مشخص میشود.
- انواع لحن رایج: حماسی (پرافتخار)، غمگین (اندوهناک)، شاد (شادمانه)، طنز (خندهدار و انتقادی)، عاطفی (احساسی).
- برای تمرین، یک بیت یا جمله بخوان و ببین چه احساسی به تو منتقل میکند.
- سپس مشخص کن کدام کلمات یا تصاویر آن حس را ساختهاند.
- همیشه به بافت شعر یا نثر توجه کن؛ یک کلمه میتواند در جایگاههای مختلف لحن متفاوت داشته باشد.
پاسخ نهایی: در ادامه چند نمونه سوال با پاسخ آورده شده است:
- سوال ۱: بیت زیر چه لحنی دارد؟
«بزن تا زنی، ورنه مردان شویم / ز خون دلیران گریبان شویم»
الف) شاد ب) حماسی ج) غمگین د) طنز
پاسخ: ب) حماسی (چون از جنگ و افتخار سخن میگوید) - سوال ۲: بیت «شب تیره و دل تنگ و اندوه و آه / ز کس نیست پیدا، ز خود میروم» چه لحنی دارد؟
الف) حماسی ب) عاطفی و غمگین ج) شاد د) طنز
پاسخ: ب) عاطفی و غمگین - سوال ۳: در جمله «نمک نداری؟ بفرما این کیسه نمک را!» لحن چیست؟
الف) طنز ب) حماسی ج) شاد د) غمگین
پاسخ: الف) طنز (چون با اغراق و خنده همراه است)
مثال مشابه: بیت زیر را بخوان و لحن آن را تعیین کن:
«چو ایران نباشد تن من مباد / بدین بوم و بر زنده یک تن مباد»
این بیت لحن حماسی دارد زیرا از عشق به ایران و جانفشانی میگوید.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: برای تسلط بر لحنها، شعرهای مختلف از شاعران گوناگون (مثل فردوسی، حافظ، سعدی، پروین اعتصامی) را بخوان و سعی کن لحن هر کدام را پیدا کنی. همچنین میتوانی در کتاب درسی بخشهای «بخوان و بیندیش» را مرور کنی.
