راهنمایی کوتاه: نهضت تنباکو یک جنبش مردمی مهم در تاریخ معاصر ایران بود که نشاندهنده قدرت مردم در برابر استعمار است.
گامبهگام:
- در سال ۱۲۶۹ هجری شمسی، ناصرالدین شاه قاجار امتیاز انحصاری خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران را به یک شرکت انگلیسی به نام «رژی» واگذار کرد.
- این قرارداد به این معنی بود که ایرانیان دیگر حق نداشتند خودشان تنباکو بکارند، بفروشند یا حتی از آن استفاده کنند، مگر از طریق این شرکت انگلیسی.
- این موضوع باعث نارضایتی گسترده مردم، بازرگانان و حتی روحانیون شد. مردم احساس میکردند استقلال اقتصادی کشور در خطر است.
- مرجع تقلید بزرگ، میرزای شیرازی، با صدور فتوایی استفاده از تنباکو را حرام اعلام کرد. این فتوا بسیار تأثیرگذار بود.
- مردم در سراسر ایران از خرید و استعمال تنباکو خودداری کردند. حتی در دربار شاه، قلیانها را شکستند.
- در نهایت، فشار مردمی آنقدر زیاد شد که ناصرالدین شاه مجبور شد این امتیاز را لغو کند. این یک پیروزی بزرگ برای مردم ایران محسوب میشد.
پاسخ نهایی: نهضت تنباکو، جنبشی موفقیتآمیز بود که در اواخر دوره قاجار و در اعتراض به واگذاری امتیاز انحصاری تنباکو به بیگانگان شکل گرفت و با رهبری روحانیون و مشارکت عمومی مردم، منجر به لغو این قرارداد شد. این نهضت نشان داد که اراده جمعی مردم میتواند در مقابل تصمیمات نادرست حکومت بایستد.
مثال مشابه: میتوان این نهضت را به اعتراض دانشآموزان یک مدرسه در برابر تغییر غیرمنصفانه قوانین مدرسه تشبیه کرد. وقتی همه با هم متحد شوند و اعتراض مسالمتآمیز کنند، میتوانند نظر مدیران را تغییر دهند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره نقش دیگر جنبشهای مردمی مانند جنبش مشروطه تحقیق کنی. همچنین، مطالعه درباره مفهوم «استعمار» و روشهای مختلف آن (مانند استعمار اقتصادی که در اینجا اتفاق افتاد) میتواند جالب باشد. نهضت تنباکو را میتوان سرآغاز بیداری سیاسی مردم ایران در دوره معاصر دانست.
