راهنمایی کوتاه: نهضت تنباکو یک جنبش مردمی مهم در تاریخ ایران بود که با فتوای مراجع تقلید علیه قرارداد انحصار توتون و تنباکو شکل گرفت.
گامبهگام:
- ۱) در سال ۱۲۶۹ شمسی (۱۸۹۰ میلادی)، ناصرالدین شاه قاجار امتیاز انحصار تولید، فروش و صادرات توتون و تنباکوی ایران را به یک شرکت انگلیسی به نام «رژی» داد.
- ۲) این قرارداد به ضرر کشاورزان، تاجران و مردم عادی ایران بود، زیرا کنترل یک کالای پر مصرف را به خارجیها میداد.
- ۳) مراجع تقلید به ویژه آیتالله میرزای شیرازی با این قرارداد مخالفت کردند. ایشان فتوای معروفی صادر کردند که در آن استفاده از توتون و تنباکو را تا لغو قرارداد «حرام» اعلام کردند.
- ۴) مردم در سراسر ایران به این فتوا عمل کردند و حتی زنان حرمسرای شاه قلیانها را شکستند. این اتحاد عمومی، فشار زیادی به حکومت آورد.
- ۵) در نهایت، ناصرالدین شاه مجبور شد در سال ۱۲۷۰ شمسی این قرارداد را لغو کند. این اولین پیروزی بزرگ مردم ایران با رهبری روحانیت در مقابل استعمار خارجی و حکومت خودکامه بود.
پاسخ نهایی: نهضت تنباکو، جنبشی موفق بود که با رهبری روحانیت و مشارکت گسترده مردم، یک قرارداد استعماری را لغو کرد و نشان داد که وحدت ملی میتواند در برابر قدرتهای خارجی و داخلی پیروز شود.
مثال مشابه: میتوان این نهضت را مانند یک اعتصاب سراسری در نظر گرفت که در آن همه مردم با یک تصمیم واحد (نخوردن قلیان و سیگار) باعث شدند حکومت تسلیم خواسته آنها شود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره نقش دیگر علما در این نهضت، یا تأثیرات بلندمدت آن بر جنبش مشروطه تحقیق کنی. این رویداد، مقدمهای برای بیداری سیاسی بیشتر در ایران بود.
