راهنمایی کوتاه: نظریه ساخت ورقهای توضیح میدهد که پوستهٔ زمین از قطعات بزرگی به نام ورقههای تکتونیکی تشکیل شده که روی گوشته حرکت میکنند.
گامبهگام:
- پوستهٔ جامد زمین (لیتوسفر) یکپارچه نیست، بلکه به چند قطعهٔ بزرگ شکسته شده است.
- این قطعات را «ورقههای تکتونیکی» مینامیم.
- ورقهها روی لایهٔ نیمهمذاب گوشته (آستنوسفر) شناورند و به آرامی حرکت میکنند.
- حرکت ورقهها نسبت به هم سه حالت اصلی دارد: دور شدن از هم، نزدیک شدن به هم و لغزش کناری.
- این حرکات باعث پدیدههایی مانند زمینلرزه، آتشفشان و تشکیل کوهها میشود.
- نظریهٔ ساخت ورقهای در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی با شواهد جدیدی مانند گسترش بستر اقیانوسها کامل شد.
پاسخ نهایی: نظریهٔ ساخت ورقهای (تکتونیک صفحهای) بیان میکند که پوستهٔ زمین از ورقههای بزرگی تشکیل شده که روی لایهٔ نرمتر گوشته حرکت میکنند و این حرکت عامل اصلی تغییر شکل سطح زمین است.
مثال مشابه: مانند تکههای یخ شناور روی یک دریاچه که با وزش باد به هم نزدیک میشوند، از هم دور میشوند یا کنار هم میلغزند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی دربارهٔ «نظریهٔ اشتقاق قارهها» که توسط آلفرد وگنر مطرح شد و مقدمهای بر نظریهٔ ساخت ورقهای بود، تحقیق کنی. همچنین نقش حرکت ورقهها در تشکیل رشتهکوههایی مانند هیمالیا را بررسی کن.
یادآوری ایمنی: در مورد صفحهٔ ۶۷ کتاب درسی: بهتر است خودت کتاب درسی علوم تجربی پایهٔ نهم را بررسی کنی. معمولاً این موضوع در فصل «حرکت ورقهها» (فصل ۴ یا ۵ بسته به چاپ کتاب) و در صفحات حدودی ۶۵ تا ۷۵ توضیح داده میشود. شمارهٔ صفحه ممکن است در چاپهای مختلف کمی متفاوت باشد. همیشه بهترین منبع برای پیدا کردن یک صفحه، مراجعه به فهرست مطالب همان کتابی است که در دست داری.
