راهنمایی کوتاه: دلالت التزامی یعنی لفظ بر «لازمه» معنا دلالت کند، نه جزء آن و نه تمام آن.
گام‌به‌گام:
۱) در منطق، دلالت لفظ بر معنا سه نوع مهم دارد: مطابقی، تضمنی و التزامی.
۲) دلالت مطابقی: لفظ بر تمام معنای خودش دلالت می‌کند؛ مثل «خانه» بر کل خانه.
۳) دلالت تضمنی: لفظ بر جزء معنای خودش دلالت می‌کند؛ مثل «خانه» بر «دیوار» یا «سقف».
۴) دلالت التزامی: لفظ بر معنایی دلالت می‌کند که جزء معنا نیست و تمام معنا هم نیست، بلکه لازمه و پیامد آن است؛ مثل «خورشید» بر «روشنایی».
۵) پس اگر بپرسیم «التزامی چیه؟» می‌گوییم: دلالت بر چیزی که از معنا جدا نیست و لازمهٔ آن است.
پاسخ نهایی:
دلالت التزامی یعنی لفظ بر معنایی دلالت کند که نه جزء معنای لفظ است و نه تمام آن، بلکه لازمهٔ آن معناست. پس «جزء از کل» مربوط به دلالت تضمنی است، اما التزامی مربوط به «لازمه» است.
مثال مشابه:
- «سقف» بر «دیوار» دلالت التزامی دارد؛ چون سقف بدون دیوار معنا پیدا نمی‌کند.
- «آتش» بر «گرما» دلالت التزامی دارد؛ چون گرما لازمهٔ آتش است.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: برای هر واژه بپرس معنای دوم «جزء معنا»ست، «تمام معنا»ست یا فقط «لازمهٔ معنا»ست.
