راهنمایی کوتاه: هر دو برای منفی کردن هستند، اما یکی برای زمان حال و دیگری برای نهی (دستور منفی) به کار میرود.
گامبهگام:
- مضارع منفی: برای منفی کردن فعل در زمان حال (مضارع) استفاده میشود. یعنی کاری که در حال انجام است یا به طور کلی انجام میشود را منفی میکند. برای جمع مؤنث، فعل مضارع با «لا» نفی میشود. مثال: «هُنَّ لا یَکتُبنَ» (آنها [زنان] نمینویسند).
- فعل نهی: برای نهی و دستور منفی به کار میرود. یعنی به کسی (جمع مؤنث) دستور میدهیم کاری را انجام ندهد. برای جمع مؤنث، از فعل مضارع مجزوم با «لا»ی نهی استفاده میکنیم. مثال: «لا تَکتُبنَ یا فَتَیاتُ» (ای دختران، ننویسید!).
- تفاوت اصلی: مضارع منفی یک بیان واقعیت است (آنها نمینویسند). فعل نهی یک درخواست یا دستور است (لطفاً ننویسید!).
- تشخیص: به جایگاه جمله دقت کن. اگر جمله خبری است (مثلاً در یک متن توصیفی)، مضارع منفی است. اگر خطاب به کسی است و حالت درخواستی دارد، فعل نهی است.
- نکته اعرابی: در هر دو حالت، فعل مضارع بعد از «لا» مجزوم میشود و علامت جزم آن حذف نون (در جمع مؤنث) است. اما در مضارع منفی، «لا» نافی است و در فعل نهی، «لا» ناهیه است.
پاسخ نهایی: مضارع منفی برای بیان منفی یک عمل در زمان حال است (خبری)، در حالی که فعل نهی برای دستور منفی دادن به جمع مؤنث است (انشایی و درخواستی). هر دو با «لا» و فعل مجزوم ساخته میشند، اما کاربرد و مفهوم آنها متفاوت است.
مثال مشابه:
- مضارع منفی: الطالبات لا یَذهَبْنَ إلی المکتبة. (دانشآموزان [دختر] به کتابخانه نمیروند.)
- فعل نهی: لا تَذهَبْنَ إلی السوق یا بنات. (ای دختران، به بازار نروید!)
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن برای هر یک از این دو ساختار، سه مثال جدید با جمع مؤنث بنویسی و آنها را در جمله به کار ببری. همچنین میتوانی تمرین کنی که یک جمله مضارع منفی را به فعل نهی تبدیل کنی (و برعکس).