راهنمایی کوتاه: این شعر از مولانا دارای دو آرایهی ادبی مهم است که به زیبایی و تأثیر آن کمک میکنند.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانیم: «جهان متفق بر الهیتش / فرو مانده از کنه ماهیتش»
- ۲) به واژهی «الهیتش» توجه کنیم. این کلمه از «الله» گرفته شده و به معنای خدایی است.
- ۳) در مصرع اول، «جهان متفق بر الهیتش» یعنی همهی جهان بر خدایی او (خدا) اتفاق نظر دارند.
- ۴) در مصرع دوم، «فرو مانده از کنه ماهیتش» یعنی از ذات و حقیقت او عاجز و ناتوان ماندهاند.
- ۵) آرایهی اول: جناس — بین «الهیتش» و «ماهیتش» جناس وجود دارد. این دو کلمه از نظر آوایی شبیه هم هستند ولی معنی متفاوتی دارند.
- ۶) آرایهی دوم: تضاد — بین «متفق» (اتفاقنظر داشتن) و «فرو مانده» (عاجز ماندن) تضاد معنایی دیده میشود.
پاسخ نهایی: این بیت دارای دو آرایهی ادبی است: ۱) جناس بین «الهیتش» و «ماهیتش» ۲) تضاد بین «متفق» و «فرو مانده».
مثال مشابه: در بیت «خوشا خواب و خوشا روی و خوشا قامت و قد / خوشا وقت و خوشا حال و خوشا روز و خوشا شب» آرایهی تکرار (تکرار «خوشا») به کار رفته است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن در شعرهای دیگر مولانا یا حافظ، آرایههای جناس و تضاد را پیدا کنی. این کار به درک بهتر شعر و زیباییهای آن کمک میکند.
